Patenty, prawa i ciekawostki na codzienne sprawy. Co powiedzieć w sklepie, w urzędzie, u lekarza, w banku i przy drogówce. Zawsze z przepisem, po ludzku.
Ja pier… piernik! To tak można?!
Nie kombinuj.
Po prostu wiedz więcej.
Nie dopłacaj. Gdy cena przy kasie różni się od ceny na półce albo na towarze, masz prawo kupić po tej, która jest dla Ciebie korzystniejsza. Zrób zdjęcie etykiety i poproś kierownika zmiany.
Art. 5 ustawy z 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług
Przy każdej obniżce sklep musi podać najniższą cenę z 30 dni przed obniżką. Porównuj cenę „promocyjną” z tą najniższą, a nie z przekreśloną.
Art. 4 ust. 2 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług (od 1.01.2023)
Paragon to tylko jeden z dowodów zakupu. Do reklamacji wystarczy też wyciąg z konta, potwierdzenie płatności kartą albo mail z zamówieniem.
Ustawa o prawach konsumenta; wyjaśnienia UOKiK o reklamacjach
Sklep ma 14 dni na odpowiedź na reklamację. Jeśli milczy dłużej, prawo uznaje, że reklamację przyjął. Za wady towaru sklep odpowiada przez 2 lata od wydania.
Masz 14 dni od dostawy, żeby odstąpić od umowy bez podawania powodu. Sklep oddaje pieniądze także za najtańszą dostawę do Ciebie.
Weź dwa egzemplarze. Urząd musi potwierdzić przyjęcie pisma, jeśli o to poprosisz. Pieczątka z datą na Twojej kopii to dowód, gdyby pismo „zaginęło”.
Urząd ma załatwić sprawę bez zwłoki, a gdy musi coś wyjaśniać, w ciągu miesiąca. Szczególnie skomplikowaną w ciągu dwóch miesięcy. Po terminie możesz złożyć ponaglenie.
Jeśli to nie Twoja wina (szpital, wypadek, awizo nie dotarło), możesz poprosić o przywrócenie terminu. Masz na to 7 dni od chwili, gdy przeszkoda zniknęła, i od razu robisz to, czego nie zrobiłeś, np. składasz odwołanie.
mDowód w aplikacji mObywatel potwierdza tożsamość tak jak plastikowy dowód: w urzędzie, na poczcie, w banku czy u lekarza.
W każdym powiecie działają punkty nieodpłatnej pomocy prawnej. Wystarczy podpisać oświadczenie, że nie stać Cię na płatnego prawnika. Prawnik wyjaśni sprawę i pomoże napisać pismo.
Pierwszą kopię dokumentacji medycznej w danym zakresie dostajesz za darmo. Opłatę przychodnia może wziąć dopiero za kolejne.
Nie musisz czekać w swojej przychodni. Wyszukiwarka NFZ pokazuje pierwszy wolny termin w każdej przychodni w Polsce. Często w sąsiednim mieście jest dużo szybciej.
Od 18:00 do 8:00 oraz w weekendy i święta działa nocna i świąteczna opieka zdrowotna. Możesz pójść do dowolnej takiej przychodni, nie tylko w swojej okolicy. Lekarz może też przyjechać do domu, jeśli nie możesz wyjść.
Zadzwoń na bezpłatną, całodobową Telefoniczną Informację Pacjenta NFZ: 800 190 590 (z zagranicy +48 22 125 66 00). Powiedzą, gdzie najbliżej jest dyżur, jak zapisać się do lekarza i co Ci przysługuje.
Nie wracaj do lekarza. Kod e-recepty jest w aplikacji mObywatel i na Internetowym Koncie Pacjenta (pacjent.gov.pl). Możesz też poprosić o kod SMS-em albo mailem.
Najpierw sprawdź, czy dług nie jest przedawniony. Długi wobec firm (bank, telefon, prąd, pożyczka) przedawniają się zwykle po 3 latach, inne po 6 latach. Termin kończy się z końcem roku kalendarzowego. Od konsumenta nie można skutecznie dochodzić przedawnionego długu.
Przy wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego bank musi obniżyć jego koszty za czas, którego nie wykorzystasz, także prowizję. Przed przelewem poproś o wyliczenie.
Raz na pół roku możesz za darmo pobrać od BIK kopię swoich danych. Zobaczysz wszystkie kredyty i raty na Twoje nazwisko, także te, o których nie wiesz, np. wzięte przez oszusta.
Zgłoś to w banku od razu. Przy transakcji, której nie zleciłeś, bank musi oddać pieniądze najpóźniej do końca następnego dnia roboczego po zgłoszeniu.
Nie klikaj. Prześlij tego SMS-a bez zmian, za darmo, na numer 8080. Trafi do CERT Polska, który blokuje fałszywe strony, żeby nikt inny się nie nabrał.
Rozłącz się. Policja nigdy nie prosi o przekazanie pieniędzy, wypłatę oszczędności ani udział w „akcji”. Zadzwoń sam do rodziny albo pod 112 i opowiedz, co się stało.
Ostrzeżenia Policji przed oszustwami „na wnuczka” i „na policjanta”
Rozłącz się i zadzwoń sam na numer z karty albo ze strony banku. Bank nigdy nie prosi o PIN, hasło, kod BLIK ani o instalację aplikacji do zdalnego pulpitu (np. AnyDesk).
Zastrzeż swój PESEL. To darmowe i trwa minutę w aplikacji mObywatel albo na gov.pl. Bank przed udzieleniem kredytu musi sprawdzić, czy PESEL nie jest zastrzeżony. Gdy sam chcesz kredyt, cofasz zastrzeżenie od ręki.
Zgłoś utratę od razu w aplikacji mObywatel, na gov.pl albo w urzędzie gminy. Dowód zostaje unieważniony i nikt już go nie użyje. Warto też zastrzec dokument w swoim banku.
Zanim wpłacisz, sprawdź firmę na liście ostrzeżeń publicznych KNF. Pewny i szybki zysk, kryptowaluty „z polecenia znanej osoby” i presja czasu to typowe oszustwo.
Możesz odmówić przyjęcia mandatu. Policjant musi powiedzieć, za co jest mandat, ile wynosi i co się stanie po odmowie.
Art. 97 § 2 i § 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia
Sprawdź je za darmo w rządowej Historii Pojazdu: przebiegi z przeglądów, szkody, czy nie jest kradzione i czy ma ważne OC. Potrzebujesz numeru rejestracyjnego, VIN i daty pierwszej rejestracji.
Mając numer rejestracyjny sprawcy, sprawdzisz za darmo w UFG, w jakiej firmie ma OC. Od tej firmy żądasz odszkodowania.
Nie dzwoń na policję. Punkty karne sprawdzisz w kilka sekund w aplikacji mObywatel albo na gov.pl.
Nie. Od 1 października 2018 r. nie musisz mieć przy sobie dowodu rejestracyjnego ani polisy OC, a od 5 grudnia 2021 r. także polskiego prawa jazdy. Policja sprawdza wszystko w bazie CEPiK.
Umowę o pracę albo jej warunki pracodawca musi potwierdzić na piśmie, zanim zaczniesz pracować. Pierwszy dzień bez papieru to wykroczenie pracodawcy, nie Twoje.
Pensję za miesiąc pracodawca musi wypłacić najpóźniej 10. dnia następnego miesiąca. Spóźnienie to wykroczenie, a Ty możesz żądać odsetek.
Masz 4 dni urlopu na żądanie w roku. Zgłaszasz go najpóźniej w dniu urlopu, przed rozpoczęciem pracy. Nie musisz podawać powodu.
Szkoła liczy się do stażu, od którego zależy urlop: 26 dni zamiast 20 masz po 10 latach. Studia wyższe liczą się jako 8 lat, liceum jako 4, technikum jako 5, zasadnicza szkoła zawodowa do 3.
Pracodawca musi dać Ci świadectwo pracy w dniu, w którym kończy się umowa. Tylko gdy z obiektywnych powodów nie może tego zrobić tego dnia, ma na to 7 dni.
W polskich ustawach nie ma godzin ciszy nocnej. Zakłócanie spokoju krzykiem, hałasem albo alarmem jest wykroczeniem o każdej porze, w dzień też. Godziny 22–6 zwykle są tylko w regulaminie bloku.
Owoce, które same spadły z drzewa sąsiada na Twoją działkę, są Twoje. Korzenie wchodzące na Twoją działkę możesz obciąć od razu. Gałęzie też, ale najpierw daj sąsiadowi rozsądny czas, żeby sam je usunął.
Kaucja przy umowie najmu mieszkania może wynosić najwyżej 12 czynszów. Właściciel ma ją oddać w ciągu miesiąca od dnia, w którym oddasz mieszkanie, po odliczeniu udokumentowanych należności.
Art. 6 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów
Nie może. Musi się z Tobą umówić na termin, np. na przegląd. Bez umawiania może wejść tylko przy awarii, która robi albo za chwilę zrobi szkodę.
W krajach Unii, a także w Norwegii, Islandii i Liechtensteinie, dzwonisz, piszesz SMS-y i korzystasz z internetu jak w Polsce, bez dopłat za roaming.
Przed wyjazdem wyrób darmową kartę EKUZ, przez Internetowe Konto Pacjenta albo w NFZ. Z nią leczysz się w publicznej służbie zdrowia w krajach UE na takich zasadach jak miejscowi.
Nie. Do krajów Unii i strefy Schengen wystarczy ważny dowód osobisty. Paszport jest potrzebny dopiero poza UE (np. do Wielkiej Brytanii).
Zarejestruj podróż w systemie Odyseusz MSZ. To nic nie kosztuje, a w razie katastrofy albo zamieszek konsul wie, że tam jesteś, i może się z Tobą skontaktować.
Za lot, który przylatuje 3 godziny lub więcej po czasie albo jest odwołany, należy się 250, 400 lub 600 € na osobę, zależnie od długości lotu.
Oddaj go właścicielowi albo zanieś do biura rzeczy znalezionych w starostwie lub na policję. Jako uczciwy znalazca możesz żądać znaleźnego: 1/10 wartości rzeczy. Gdy nikt się nie zgłosi, rzecz po czasie może przypaść Tobie.
Nie wyrzucaj go. NBP za darmo wymienia uszkodzone banknoty. Pełną wartość dostaniesz, gdy zostało ponad 75% banknotu w jednym kawałku (albo cały, w najwyżej 9 kawałkach). Gdy zostało 45–75%, dostaniesz połowę. Zanieś go do oddziału NBP albo do banku.
Numer 112 działa w całej Unii Europejskiej, za darmo, także z telefonu bez środków na koncie. Dyspozytor połączy Cię z policją, pogotowiem albo strażą.
Leży tylko w tym telefonie.
Lisek nie jest prawnikiem. Przy dużych pieniądzach pokaż papier komuś z uprawnieniami. Darmową poradę prawną dostaniesz w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej w swoim powiecie (zapisy na np.ms.gov.pl). Przepisy sprawdziliśmy 11.10.2026. Prawo się zmienia, więc przy ważnej sprawie kliknij link do przepisu.
Najczęstsze pytania o Na Lisa, krótko i z podstawą.
Masz prawo kupić po cenie dla Ciebie korzystniejszej (art. 5 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług). Zrób zdjęcie etykiety i poproś kierownika. Gdy sklep odmawia, zgłoś to do Inspekcji Handlowej.
Tak (art. 97 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). Sprawa trafia wtedy do sądu, który może dać wyższą grzywnę i koszty, więc odmawiaj, gdy masz rację i dowody.
Poproś o pisemne wyliczenie i dokumenty i sprawdź przedawnienie: długi wobec firm (bank, telefon, prąd) zwykle po 3 latach, inne po 6 latach, z końcem roku kalendarzowego (art. 118 Kodeksu cywilnego). Nie wpłacaj nic i nie podpisuj ugody przed sprawdzeniem, bo uznanie długu zaczyna liczenie od nowa.
Najwyżej 12 miesięcznych czynszów. Właściciel oddaje ją w ciągu miesiąca od opróżnienia mieszkania, po odliczeniu udokumentowanych należności (art. 6 ustawy o ochronie praw lokatorów).
Nie klikaj. Prześlij go za darmo na numer 8080, do CERT Polska, który blokuje fałszywe strony.
Nie. Wyszukiwanie i lisi notes działają w Twoim telefonie i nic nie jest wysyłane. Lisek nie jest prawnikiem. Przy dużych pieniądzach pokaż papier komuś z uprawnieniami.
Wszystko tutaj jest za darmo, bez reklam i bez kont. Jeśli lisek Ci pomógł i chcesz, żeby inni ludzie też mogli z tego korzystać, będzie nam bardzo miło, gdy postawisz mu kawę.
Jedna kawa to kilkadziesiąt sprawdzonych papierów dla kolejnych osób.
Postaw liskowi kawęDziękuję! Twój lisek
Lisek nie jest prawnikiem, ale drobny druk czyta z lupą. Przy dużych pieniądzach pokaż papier komuś z uprawnieniami.
© 2026 Wyjepka · Powered by goMagic.dev